Ico vyasigura « kurya umwaka » ku barundi

Ibiringo bibiri nyamukuru vyari bigize umwaka vyatandukanywa n’ibiterwa bibiri bifise akame ka Afirika, ivyo biringo bikaba vyari igenywa ry’uburo mu kwezi kwa ndamukiza na rusama n’ibiba ry’amasaka mu kwezi kwa kigarama. Ubwambere, « umwaka » bwari ubutsima bw’ingano bwafungurirwa mu muryango, baca bavuga ko «bariye umwaka». Urugo rwose rwakoresha uburo bweze ubwambere mu mirima, canke iyo ata bwo bafise bakaja gukaba n’ababanyi babwejeje muri ico gihe n’abo bakabaha ibindi bifungurwa. Ariko ubutsima bwategerezwa gufungurirwa mu muryango.

Umugore n’iwe yabucumba hama akabuzanira umugabo wiwe ari bunini buri ku mudahara. Umugabo akabega intore, hama agaha umugore, hama agaha abana ahereye k’ukuntu basumbasumbana mu myaka yongera abipfuriza «umwaka mwiza» avuga amajambo mabi ku bansi biwe : « Uwu mwaka muwurye ntubarye ».
Uyo munsi mukuru wakurikirwa no gufungura imfungurwa ziryoshe. Bafungura ubutsima, amata y’ifyufyu, ibihwanya(imyungu), isogo zirunze mu mavuta y’inka (imfungurwa bita ibirunge).

Uwo munsi mukuru warubahwa cane. Ivyo vyabonekera ku dusate tw’ibiti bakoresha mu gukata ubutsima aho bakoresha umurinzi n’umugombe, ivyo biti bikaba bigize ikigabiro ca kiranga, yambanzwa mu mugirwa wo kubandwa. Hanyuma harabaho kugera imbavu ku bubakanye. Ukurondoka kw’abantu kwategerezwa kubangikana n’ukwimbuka kw’ibiterwa.

Insiguro y’ « umwaka»:

«Umwaka», ahanini kwari ukuri kw’ibivugwa bishingiye ku giterwa c’uburo n’amasaka. Izi ni zimwe mu nsiguro zatororokanijwe mu bakurambere b’ikiganda igenekerezo rya 17 mukakaro 1971: « Tuvuga ko ari umwaka mushasha kuko uburo buba bweze. Turarya rero umwaka w’ubutsima bw’uburo. Mu ntango z’umwaka, ni ho babiba amasaka, ku munsi w’«umuganuro» . Umwaka waribwa mu kwezi kwandamukiza gushira ukwezi kwa rusama (mu mpeshi) kubera uburo, wari umwaka w’abatutsi n’abahutu hama uwo muri kigarama aho bakoresha amasaka wari umwaka w’Umwami.

Imbere yo kuvuga ibijanye n’iyo mice ibiri, imiryango n’intwaro ya Cami, tumenye neza ko ijambo «igihe» rishingiye ku rukurikirane rw’uburimyi bw’ibiterwa bimwebimwe. Birahimbaye kumenya ko «umwaka» utagize n’ibiringo vy’amezi ahubwo ko ari urukurikirane rw’ibihe rutangurana n’ihera ry’ici.

Ijambo ryakoreshejwe n’ababajijwe Igishubi n’Ikiganda mu 1971 ni rimwe mu yahishura ibintu neza: bavuga ko «kwari ukwosa umwaka», hanyuma abaganuza bari i Gikonge baba «bawaramiye». Ivyo vyatuma umuganuro ubaho canke wongera kubaho. Mu kwezi kwa gitugutu bavuga ngo « umwaka uraje», mu kwezi kwa kigarama bavuga ngo «umwaka washitse».

Umwaka rero waba uko umwaka utashe mu kwezi kwa kigarama ugatangurana n’ibihe vy’imvura, ukaba watangazwa n’Umwami mu gihe co gutanguza kubiba amasaka azoribwa haheze amezi ava kuri atanu gushika kuri atandatu, kandi mu muryango akaba ari ho bayafungura nk’umutsima w’uburo.