Kw’igenekerezo rya 9 Mukakaro 2019, « Abakenyezi b’intwari bibagiwe » bari bishikiye mu ntara ya Ruyigi. Abato n’abakuze bose biyemeje guharanira amahoro bahereye aho babaye. Abitavye bose n’abarengana bari bafise inyota yo gufata ijambo.
« Ntidusubire gupfa amazuru kuko izuru, ryaba irifyase canke irisongoye hajemwo igicurane, yose avamwo ibiseru. » Ako ni akamo katewe na Anésie Nkumbuye, umupfasoni w’umwirimizi wo mu Ruyigi. Atarya umunwa, yariko aratera akamo abari bagandagaje ku murwa mukuru wa Ruyigi baje kwiyumvira intahe zishingwa n’abakenyezi Eugénie Bancako na Zenayidi Nagashira. Basanzwe banditswe mu gitabo « Abakenyezi b’intwari bibagiwe. »
Mu kibanza kirimwo agatutu gikikijwe n’ibiti vy’imikoho, ku murwa mukuru wa Ruyigi, hari hagandagaje abagore, abagabo n’urwaruka. Abandi na bo barwiriyemwo abakiri bato, bari bahagaze irya n’ino y’ico kibanza mu mabarabara. Hari ababa bariko barirenganira bagaca bahagarara kugira ngo bumve ibivugirwa aho hantu hagumye hasamirana indirimbo zitandukanye bongera bumva akamo kabatumirira kuza kwiyumvira intahe zishingwa.
Hari n’abavuga ko baje kugira bibonere umupfasoni Christine Ntahe bahora bumva ku nsamirizi kera bakaba batakimwumva. Warabona ko umwe wese afise inyota yo kuza kwibonera ibihavugirwa. Abari mu miduga barengana hari abahagarara bamwe bakamara akanya bateze amatwi.
Umwe mu bahagaze bariko bararengana ati: “Burya abantu batobato nkabo ivyo bakora usanga bitamenyekana kandi ababanyi babo bategerezwa kubisunga. Ni ukuri ndahimbawe. Nta kiryoshe nk’ukubona abantu b’abirimizi bahawe ijambo gutyo. Ivyo bashitseko abavyanditse barakoze kuko abantu bumva ivyakozwe n’abize kandi ahanini harimwo abironderera ibiti gusa.”

“Arusha yatanguriye mu bakenyezi batobato”
Christine Ntahe, amaze kumenyesha igituma yanditse ico gitabo n’ingene yahuye n’abo bapfasoni yanditseko yaciye aha ijambo bamwe babiri bagendanye na we. Eugénie Bancako wo muri komine ya Buhiga mu ntara ya Karusi ni we yatanguye gufata ijambo. Yabaciriye ku mayange ivyo yabayemwo vyegeranijwe mu ntahe ziri muri nya gitabo. Nk’uko vyagenze no ku bandi, na we nyene ngo kwasa n’ukwiroha, kuko yagiye mu mitumba kurondera Abahutukazi bahoze bibaniye neza atarahunga. Nya mututsikazi ngo vyaramuhanze mugabo ahava arabishikako.
Musitanteri ngo yarabahaye aho barima hanini cane, umukuru w’ikambi y’abateshejwe izabo na we amwemerera ko Abahutukazi bazoza atawuzobarya n’urwara. Ngo baciye bakorera hamwe mw’ishirahamwe ryitwa “Habe Amahoro”. Ryari rihurikiyemwo Abahutukazi, Abatutsikazi n’Abatwakazi.
Mu nyuma ngo ni ho Christine Ntahe yabashikira, akorera ishirahamwe Search For Common Ground, ahava abaha amaradiyo. Ivyo ngo vyarabafashije kuza barumviririza hamwe ayavugwa mu gihugu, no mu kunywana kuko ngo baja hamwe ari ubwoko bwose.
Bancako ati: “Arusha yagiye kuza abakenyezi batobato bayitanguye kera.” Kira noneho wewe ngo yahavuye anatumirwa mu biganiro vyashitse ku masezerano y’i Arusha.
Amaze gufata ijambo, Umutwakazi Zenayidi Nagashira yamenyesheje ayo yagowe kubera urwimo rwo mu 1993. Yababwiye ukuntu yahunga n’imbanyi kandi ahetse. Ati: “Twari dutunzwe n’ukubumba mugabo ivyo bikono ntitwaronka uwubitugurira. Twagira turahagurutse tukumva aha canke hariya bararashe tukabita hasi tugahungira mw’ishamba.”
Kubera ico kiza, ngo yabuze abana batanu kubera inzara n’indwara. Ubu hoho ngo aho amaze gushikira muri « Habe Amahoro », ararya akaryama kandi n’abana biwe bari mw’ishure.
Yaciye atumirira abari ngaho kubumbatira amahoro, anasaba abakenyezi ko bokwitaba amatora buca aba mugabo batadohoka mu guharanira amahoro.

Amahoro imbere ya vyose
Abenshi mu bari ngaho baguma batanguranwa kwaka ijambo, kugira ngo bagire ico bashikirije ku vyo bari bahejeje kwiyumvira. Eka mbere hari n’abaca bavuga ico biyemeje bagiye gukora.
Générose Inabutama ati: “Ico nkuyemwo ni uko mbonye ibintu bimeze nabi, nzokwitanga kugira ngo bigende neza. Ubu twimirije amatora, hazoza ibihuha vyinshi mugabo tugume dufatanye mu nda n’umutima ukeye.”
Ivyo abo bakenyezi b’intwari bashitseko ngo ntibisanzwe, kuko ngo ngo hari abipfuje, kubikora aho babaye mugabo bikabankira. Siriniya Nahishakiye, asanzwe ari mu bakanguruiramahoro, ati: “Kirya gihe c’indyane vyari bigoye. Na twebwe ngaha iwacu twarabibona, umutima ugakubita, mugabo amaboko agasha.”
Yaciye amenyesha ko agiye guhimiriza abandi bakenyezi, kugira ngo bazibire akabi n’akabibi kataraduka. Yemeza ko umugabo ata kibi yokora umugore ariko aramira, eka mbere n’abana ni ko kw’uko, kuko ngo ni we abana na bo hagufi.
Mu kwerekana ko amacakubiri yamushishe, uwundi mupfasoni yitwa Anésie Nkumbuye yamenyesheje ko ata gupfa ivy’amazuru, kuko ngo nakare “iyo haje igicurane, amazuru afyase canke ayasongoye, yose avamwo ibiseru.”
N’abagabo bariyemeje kubumbatira amahoro. Umusore Nestor Nzambimana yiyemeje kurandurana n’imizi ibijanye n’ubwoko. Ngo azofasha urundi rwaruka, maze bakorere hamwe mu ntumbero yo kubumbatira amahoro.
Abatari bake bamaze gufata ijambo, Christine Ntahe yabasavye na we nyene kuyaga n’abana babo co kimwe n’abagabo babo. Yababariye ko kazoza keza katava mu ruhagarara.
Ikiyago carangijwe n’uguha udushimwe abafashe ijambo. Twari tugizwe n’ibitenge, imipira, ibikoresho vy’ishure n’ibindi. Abatari bake na bo bakaba bararonse ibitabo. Eka mbere bahavuye baca batambira hamwe bose.




