Jimbere

ikirundi French English
INDANGA

Yohani Batista Ntahokaja, umwigisha wa mbere yatanguje inyigisho z’ikirundi

Yohani Batista Ntahokaja, yarahagarariye yongera aritwararika ururimi rw’ikirundi agerageza ku ruteza imbere kugeza n’aho rutangura kwigishwa mu mashure mbere atako ashikiriza iciyumviro umwami Mwambutsa wa IV co gutanguza umugambi w’itohoza ry’ikirundi.

None uwo Ntahokaja yari nde?

Yavukiye i Bwero bwa Rusengo (mu ntara ya Ruyigi) mu Buyogoma mu 1920. Amashure matomato yayize i Bwero no mu Rusengo kuva mu 1927 gushika mu 1932, maze ayaherahereza mw’iseminari nkuru y’i Nyakibanda mu Rwanda mu 1939-1948.

Ntahokaja yabaye umuyobozi w’amashure matomato y’i Gisanze i Muyinga mu 1948-1954. Kuva mu 1954 gushika mu 1960 yari mu Bubirigi i Louvain kunonosora ivyigwa vy’indimi z’ubwoko bw’ikiromani (philologie romane) hamwe n’ubutohoji bw’indimi z’ikinyafirika (linguistique africaine).

Ni gute yaje kwerekana umutima wo kwitwararika ikirundi?

Nk’uko biri ku mpera y’igitabu yanditse «Imigenzo y’ikirundi»,1978, mu gihe yigisha mw’Iseminari ntoya y’i Mugera 1960-1964, ni we yasavye ko ikirundi co kwigishwa mu mashure y’isumbuye. Muri ico gihe nyene mu 1961, Ntahokaja ni we yari anarongoye umugwi wari ujejwe kwandika ururirimbo rwo guhayagiza Uburundi, «Burundi bwacu». Mu 1962, yarashikirije umwami Mwambutsa IV iciyumviro co gutanguza umugambi w’itohoza ry’ikirundi. Ni ho umwami yaca aca iteka n0 01/96 ku wa 16 Nyakanga 1962 rishinga inama y’Abashingwa Kirundi (Academie Rundi).

Kuva mu 1965 gushika mu 1977 y’igisha mw’ishure Kaminuza y’Inderabigisha ENS, ahatanguza igisata c’ikirundi. Na yo kuva mu 1977 gushika mu 1990, yabandanije kw’igisha mw’ishure Kaminuza y’Uburundi mu gisata c’indimi n’amayagwa y’ikinyafrika (Département des Langues et Littératures Africaines) arico casubiriye igisata c’ikirundi co kuri ENS.

Ntahokaja yakukurutse mu 1990 aca anarongora ishirahamwe ry’abakukurutse. Kubera ibikorwa vyiwe ngira kamaro ku gihugu, mu 1992, ishure Kaminuza y’Uburundi yamuhaye izina ry’icubahiro ry’umwigisha rurangiranwa (Professeur Emérite) gutyo aba abaye uwa mbere atewe iryo teka.

Intore ntiramba! Yohani Batista Ntahokaja yitavye Imana mu 1995 amaze imyaka 75. Bimwe mu vyo yanditse ni ibi: (1) «Ubuhinga kama»,1966; (2) «Indiburo y’ikirundi»,1976; (3) «Imigani-Ibitito»,1977; (4) «Imigenzo y’ikirundi», 1978;(5) «Plaidoyer pour l’Afrique»,1993 hamwe na (6) «Grammaire structurale du Kirundi», 1994.

Sabikanya kuri
Click to comment

Leave a Reply

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur la façon dont les données de vos commentaires sont traitées.

To Top