Kuronsa abarimyi ifumbire, gutunganya imyonga n’imisozi ihanamye, ni bimwe mu vyatumye umwimbu wiyongera ku rugero rushimishije muri uwu mwaka wa 2019 ugereranije n’uwa 2018 nk’uko bimenyeshwa n’umushikiranganji w’Uburimyi, Ubworozi n’Ibidukikije, kur’uyu wa 18 Ruheshi.
Umushikiranganji ati: « Umwimbu wifashe neza na canecane ibiterwa mbumbarugo nk’ibiharage, ibijumbu, ibitoke, ibigori hamwe n’ibiraya nk’uko ngo yavyiboneye aho yagiye araca ku masoko atandukanye yo mu gihugu ndetse no mu mirima ».
Niko gutanga ibiharuro: ugereranije umwimbu wo kuri ino mpeshi n’uw’uno mwaka, asanga umwimbu w’ibiharage wavuye ku matoni 189.268 uja ku matoni 563.236, ni ukuvuga akunguko k’ibice 190 %. Maze ibijumbu navyo biva ku matoni 895.228 bija ku matoni 1.243.446, ni ukuvuga ibice 39% vyiyongereyeko. Aho rero ntiyibagiye kuvuga umuceri wavuye kw’itoni 179.468 uja ku matoni 245.673 ubwo haba hiyongereko ibice 37%.
Ibiraya? Vyavuye ku matoni 75.566 bisimbira ku matoni 112.331, akunguko kabaye ak’ibice 49%, ibitoke biva ku matoni 2.029.428 bija ku matoni 3.856.456 (90%).
Akarusho vyazaniye abanyagihugu
Burya iyo umwimbu ugenze neza, ntibiyoberana kuko ibiciro mu tuguriro tudandazwamwo ibifungurwa bica bigabanuka, maze imiryango ikaharonkera akoyokwe. Abasumira ku masoko yo mu mpande zose z’igihugu ubu baridoradoza kuko nk’igiciro c’ibiharage cavuye ku mafaranga y’amarundi 1.200 (hafi igice c’idorari rimwe ry’Abanyamerika), gikorokera ku mafaranga 830 ku kiro, mu gihe ikiro c’umuceri co cavuye ku mafaranga y’amarundi 1.640 kija ku mafaranga 1.340.
Umushikiranganji Déo Guide Rurema arizigira akongera akizeza abenegihugu ko umwimbu w’ibihe vy’irima biza uzoba mwiza eka mbere ngo « uzonikubamwo incuro zibiri canke zitatu ».
Ivyizigiro vyiwe rero bikaba bishingiye ku twigoro n’imigambi ya Reta biciye mu bushikiranganji bw’Uburimyi, Ubworozi n’Ibidukikije, ivyo navyo bikaba ari: kuronsa abanyagihugu ifumbire ifise akanovera ihinguwe mu gihugu cacu hakoreshejwe umwavu w’ikirundi n’uw’ikizungu, gukingira amasoko y’amazi, gukingira ibidukikije mu guca imikobeko, gutera ibiti, gutunganya imyonga n’imisozi ihanamye, ivyo bikazotuma ifumbire izoboneka ku gihe, amahera nayo y’agaciro yahora akoreshwa mu kuzana ifumbire hanze y’igihugu akazoziganywa.
Ikibazo co kubika umwimbu
Umwimbu umaze kwegeranirizwa ku muhana, ngo ntibikwiye ko uguma ushinguweho, nyabuna abenegihugu ngo bakwiye guca bawujana mu ma “hangare” mu ntumbero yo kuwurinda impanuka zishobora kwaduka zikawuhitana imiryango igasigara yifumbereje kandi yari yararimye.
Nayo abadandaza bikika mu kiza bakagendagenda umuhana ku wundi batanga intica ntikize y’amafaranga ngo ni umugwazo bwaca bakagaruka kubibagurishako ku mahera y’umurengera, baragabishwa n’uwo mushikiranganji w’uburimyi n’ubworozi ko uwuzofatwa azobihanirwa vy’akarorero.
Ibikorwa vyo gukingira ibidukikije, kugwiriza abenegihugu ifumbire ifise akanovera kandi idatitura isi, bikwiye guhangama mu Burundi maze abarundi bahore mu musesekara, batuburure, kigoyi bayisezere.




