{"id":5193,"date":"2020-05-27T11:49:16","date_gmt":"2020-05-27T09:49:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.jimbere.org\/amayagwa\/?p=5193"},"modified":"2023-06-17T20:49:20","modified_gmt":"2023-06-17T18:49:20","slug":"yohani-batista-ntahokaja-umwigisha-wa-mbere-yatanguje-inyigisho-zikirundi-burundi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/yohani-batista-ntahokaja-umwigisha-wa-mbere-yatanguje-inyigisho-zikirundi-burundi\/","title":{"rendered":"Yohani Batista Ntahokaja, umwigisha wa mbere yatanguje inyigisho z\u2019ikirundi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Yohani Batista Ntahokaja, yarahagarariye yongera aritwararika ururimi rw\u2019ikirundi agerageza ku ruteza imbere kugeza n\u2019aho rutangura kwigishwa mu mashure mbere atako ashikiriza iciyumviro umwami Mwambutsa wa IV co gutanguza umugambi w\u2019itohoza ry\u2019ikirundi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>None uwo Ntahokaja yari nde?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yavukiye i Bwero bwa Rusengo (mu ntara ya Ruyigi) mu Buyogoma mu 1920. Amashure matomato yayize i Bwero no mu Rusengo kuva mu 1927 gushika mu 1932, maze ayaherahereza mw\u2019iseminari nkuru y\u2019i Nyakibanda mu Rwanda mu 1939-1948.<\/p>\n\n\n\n<p>Ntahokaja yabaye umuyobozi w\u2019amashure matomato y\u2019i Gisanze i Muyinga mu 1948-1954. Kuva mu 1954 gushika mu 1960 yari mu Bubirigi i Louvain kunonosora ivyigwa vy\u2019indimi z\u2019ubwoko bw\u2019ikiromani (philologie romane) hamwe n\u2019ubutohoji bw\u2019indimi z\u2019ikinyafirika (linguistique africaine).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ni gute yaje kwerekana umutima wo kwitwararika ikirundi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nk\u2019uko biri ku mpera y\u2019igitabu yanditse <em>\u00ab<\/em><em>Imigenzo y\u2019ikirundi<\/em><em>\u00bb<\/em><em>,1978,<\/em> mu gihe yigisha mw\u2019Iseminari ntoya y\u2019i Mugera 1960-1964, ni we yasavye ko ikirundi co kwigishwa mu mashure y\u2019isumbuye. Muri ico gihe nyene mu 1961, Ntahokaja ni we yari anarongoye umugwi wari ujejwe kwandika ururirimbo rwo guhayagiza Uburundi, <em>\u00ab<\/em><em>Burundi bwacu<\/em><em>\u00bb<\/em>. Mu 1962, yarashikirije umwami Mwambutsa IV iciyumviro co gutanguza umugambi w\u2019itohoza ry\u2019ikirundi. Ni ho umwami yaca aca iteka n<sup>0 <\/sup>01\/96 ku wa 16 Nyakanga 1962 rishinga inama y\u2019Abashingwa Kirundi (Academie Rundi).<\/p>\n\n\n\n<p>Kuva mu 1965 gushika mu 1977 y\u2019igisha mw\u2019ishure Kaminuza y\u2019Inderabigisha ENS, ahatanguza igisata c\u2019ikirundi. Na yo kuva mu 1977 gushika mu 1990, yabandanije kw\u2019igisha mw\u2019ishure Kaminuza y\u2019Uburundi mu gisata c\u2019indimi n\u2019amayagwa y\u2019ikinyafrika (D\u00e9partement des Langues et Litt\u00e9ratures Africaines) arico casubiriye igisata c\u2019ikirundi co kuri ENS.<\/p>\n\n\n\n<p>Ntahokaja yakukurutse mu 1990 aca anarongora ishirahamwe ry\u2019abakukurutse. Kubera ibikorwa vyiwe ngira kamaro ku gihugu, mu 1992, ishure Kaminuza y\u2019Uburundi yamuhaye izina ry\u2019icubahiro ry\u2019umwigisha rurangiranwa (Professeur Em\u00e9rite) gutyo aba abaye uwa mbere atewe iryo teka.<\/p>\n\n\n\n<p>Intore ntiramba! Yohani Batista Ntahokaja yitavye Imana mu 1995 amaze imyaka 75. Bimwe mu vyo yanditse ni ibi: (1) <em>\u00ab<\/em><em>Ubuhinga kama<\/em><em>\u00bb<\/em><em>,1966<\/em>; (2) <em>\u00ab<\/em><em>Indiburo y\u2019ikirundi<\/em><em>\u00bb<\/em><em>,1976; <\/em>(3) <em>\u00ab<\/em><em>Imigani-Ibitito<\/em><em>\u00bb<\/em><em>,1977<\/em>; (4) <em>\u00ab<\/em><em>Imigenzo y\u2019ikirundi<\/em><em>\u00bb<\/em><em>, 1978<\/em>;(5) <em>\u00ab<\/em><em>Plaidoyer pour l\u2019Afrique<\/em><em>\u00bb<\/em><em>,1993<\/em> hamwe na (6) <em>\u00ab<\/em><em>Grammaire structurale du Kirundi<\/em><em>\u00bb<\/em><em>, 1994<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yohani Batista Ntahokaja, yarahagarariye yongera aritwararika ururimi rw\u2019ikirundi agerageza ku ruteza imbere kugeza n\u2019aho rutangura kwigishwa mu mashure mbere atako ashikiriza iciyumviro umwami Mwambutsa wa IV co gutanguza umugambi w\u2019itohoza ry\u2019ikirundi. None uwo Ntahokaja yari nde? Yavukiye i Bwero bwa Rusengo (mu ntara ya Ruyigi) mu Buyogoma mu 1920. Amashure matomato yayize i Bwero no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":5196,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[209],"tags":[590],"coauthors":[189],"class_list":["post-5193","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-indanga","tag-akahise"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5193","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5193"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5197,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5193\/revisions\/5197"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5193"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jimberemag.org\/amayagwa\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}